Saturday, November 28, 2015

I'm thirty-two, please enjoy!

Secret revealed: I am no longer in my twenties. Till today I’m 31 and after 7 pm today, I’ll be 32.

31 years. That is a long time to live in this crazy planet, or let me say, a planet colonized by crazy people. 

For past few years, I've been penning down a memoir piece every birthday. That has been a kind of ritual. This time, though, I have been less enthusiastic. So this poorly written piece is all that you'll read.

3 years back, it was Twenty-eight years of solitude. Apparently, I was then grasping the importance of peeking into the solitude inside oneself that lurks below the surface. Ever since, I've come only closer to the essence of being myself. In the process, I've been rediscovering myself as sometimes petty, sometimes irrational and sometimes outright despicable creature. That, though, never makes me hate myself. Isn't that quite wonderful?

Two years back, it was Twenty-nine years of insignificance. By this time, my covert ambitions had outpaced my performance and the ever present sense of self-doubt had grown only more intense. In that piece, I'd reflected on my years in +2 college and in the medical school. This is how I look back at my victory over the agony that lasted for years during my late teenage and early youth years:
Things were, fortunately, about to change as I had come some years away from my teenage and I had seen a much larger world beyond Nepal: Nepalis were not the only suffering people in the world. Though in a rather lackluster way, I began to realize that my being tormented and miserable little helped the world, and if at all, I might have been burdening the world with one more gloomy creature. On insignificance, there were so many insignificant people around me that, it was not that shameful or deplorable a thing as I used to assume earlier. Even if it were, worrying about insignificance was no way of getting around it: one had to act in whatever way possible.

Then last year, it was a 2 part series in which I had seen life--my own and that of others--in some more depth. Part one was 'Encounter with a speeding car: Some reflections on life and death'. With some sarcasm and dark humor, I'd elaborated as to what would have happened if indeed the speeding car had hit me:
My friends would be obviously devastated but even the enemies would not be happy either (they must be wishing for me something worse than death, let's say, a long life of suffering and humiliation.) For some, nostalgia of moments with me would grip for long enough, for others, the plans involving me would make them realize the loss. Still others would pity the way I suffered and died. Those who played mischief with me would possibly regret having done that. Those who had scores to settle with me would scratch their heads and mumble: well, that bastard deserved that fate, but now that he is gone, whom will I settle my score with?
The second part (Tale of a devastated father) was much more poignant in which I delve on the inauspicious end of the life of a patient whose family was fleeced unethically to penury by a hospital. I later wrote a 5,000-word essay in Nepali keeping that particular case in a larger perspective.

Today, I'm in the middle of a book titled 'On the Brink' by Henry M. Paulson, former US treasury secretory which is a painful chronicle of global financial crisis that set in the US in 2008. I am just content to be reading this. Ironically, it makes sense to read how serious people fight a grave crisis at a time when our own country is at the edge of a precipice and leadership is just happy to be enjoying the perks.

Given my writing spree over past year, I doubt readers are now looking forward to some lengthy piece. And moreover, I am in no mood to be profligate with words this time. So, let's be frugal and stop here. Happy birthday to me.

(For visual pleasure of the readers, here I am uploading some of the beautiful photos that my mobile camera has taken over last couple of months.)

Monday, November 16, 2015

एक पूर्व–कम्युनिष्टको बकपत्र

चीनमा मोटरसाइकल पुछ्ने धुस्राफुस्रा केटाकेटी दुई दशक नबन्दै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका ब्राण्डका मालिक भइसक्दा तिनका समकक्षी नेपाली किन यहाँको छाडेर कतारको मोटरसाइकल पुछ्ने भन्दा माथिल्लो हैसियतमा पुगेनन्?

अबको नेपाल यस्तो हुनुपर्छः भविष्य बनाउनका लागि भनेर विकट गाउँबाट एसएलसी दिन आएका बेला बलात्कृत भएर झण्डै मारिएकी पूजा बोहराले न्याय पाउन्, जत्रै राजनीतिक पहुँचले पनि उनका अपराधीहरुलाई उन्मुक्ति दिन नसकोस् । अनि उनीहरुजस्तै लाखौं बेनाम नेपाली बालबालिका र किशोरकिशोरीहरुले अहिलेभन्दा फरक नेपालमा आफ्नो भविष्यका लागि रचनात्मक काम गर्ने वातावरण बनोस् । तिनको जीवन पानी भर्नेदेखि पासपोर्ट बनाउनेसम्म लाममा बसेर नबितोस् । र तिनले तीन दशक बिताइसकेपछि  गलत बाटो  आईएछ भनेर पश्चात्ताप गर्न पनि  नपरोस्।  आँँखा खुलेका र भविष्यतिर नजर भएका सबल युवाहरुले देशको राजनीति हाँकुन्, दुई घण्टाभन्दा परको सोच्न नसक्ने र चेतनाको विकासक्रम बाल्यकालमै रोकिएका वृद्ध-अशक्त नेताहरुले हैन । 

Monday, October 19, 2015

नाकाबन्दीको बादलमा चाँदीको घेरा

यो दशैंका निकै कम सुखद कथाहरुमध्ये यो कथा प्रेरणादायी छ।  

बारा जिल्लाका राम थरका यी रिक्साचालक २०४५ सालदेखि रिक्सा हाँकिरहेका छन् । तर अहिलेसम्म उनको जीवनमा त्यस्तो उल्लेख्य प्रगति केही भएन । यिनले रिक्सा कुदाइरहे, कमाइ खान बस्न र सानो परिवार धान्नमा ठिक्कै भयो । भविष्यका लागि जीविका फराकिलो पार्ने भन्ने यिनले सोच्न पनि सकेनन् ।

तर यसपल्ट मधेश आन्दोलन र भारतको नाकाबन्दी उनी र उनीजस्ता धेरैका लागि आशीर्वादजस्तै भयो । रिक्साले धेरै कमाइ गर्न थाले । यही बेला सडकभर ब्याट्रीले चल्ने इ–रिक्सा देखिन थाले ।

म यो रिक्सा चढेको साँझ यी चालकले पाइडल हाँक्ने रिक्सा चलाउने अन्तिम हप्ता थियो । शोरुममा गएर चानचुन एक लाख रुपैयाँ बुझाइसकेका यिनले मासिक ५००० रु किस्ता तिर्ने गरी अर्को साता इ–रिक्सा किन्दै थिए ।

नयाँ साधनको कल्पनाले मात्र पनि उनी पुलकित थिए । खुट्टा थकाउनु नपर्ने, सातजनासम्म आरामले बोक्न सक्ने, चार्ज गरे पुग्ने ।

यो उनको कथा मात्र हैन । अर्को दिन इ–रिक्सा चलाउँदै गरेका चौधरी थरका अधवैंशे चालकले चाहिं साहुको साधन कुदाइरहेका रहेछन् । भनेः चार लाखको गाडी हो हजूर, अरुभन्दा राम्रो छ । हुन पनि अरु तीन लाख पर्ने इ–रिक्साहरुभन्दा त्यो राम्रो थियो ।

Wednesday, October 14, 2015

कमरेड ओली! ‘आफ्ना’सित बच्नुहोला

दोस्रो सुझावः राष्ट्रियता र राष्ट्रवादको अपव्याख्या र दुरुपयोग गरेर तिनलाई भुत्तो नबनाउनुहोला

कमरेड के पी शर्मा ओली, नेपालको प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित हुनुभएकोमा बधाइ ।

जीतको अवसरमा खुशी साट्नेहरु धेरै हुन्छन् तर तीमध्ये धेरैको त्यही खुशी साट्ने प्रक्रियामा पनि स्वार्थ लुकेको हुन्छ । सक्रिय राजनीतिमा दशकौं बिताइसकेको यहाँजस्तो मानिसलाई त्यो कुरा पक्कै थाहा होला । त्यसलैले प्रशंसकको भन्दा आलोचकको कुरामा ध्यान दिन यहाँलाई मेरो आग्रह छ ।

एउटा आलोचकको हैसियतले म यहाँलाई दुई थान महत्वपूर्ण सुझाव दिन चाहन्छु जसलाई मनन गर्नुभयो भने मेरो विचारमा तपाइँको कार्यकाल नेपालको निकट इतिहासकै उदाहरणीय हुनेछ, गर्नुभएन भने नेपाली इतिहासका असफल प्रधानमन्त्रीको सुचीमा यहाँ पनि थपिने सम्भावना उच्च रहन्छ ।

'नेपाली' र 'मधेशी' हैन, पहाडी र मधेशी दुवै नेपाली

राज्यले मात्र हैन समाजले पनि मधेशको भाषा बुझोस्, अनि बलियो हुन्छ नेपाली राष्ट्रियता

अहिलेको मधेशी मोर्चाको आन्दोलनका क्रममा कार्यकर्ताहरुले सुनौलीजस्ता ठाउँमा देखाएको बर्बरता, मोर्चाका नेताहरुको रवैया र उनीहरुको बाध्यताको मौका उठाउँदै विहारमा भोट कमाउन बीजेपीले गरेको नाकाबन्दी राजनीतिसँग असहमत हुन उग्र–राष्ट्रवादी हुनै पर्दैन । अघिल्लो महिना टीकापुरमा प्रहरीमाथि भएको नृशंस हमलाको निन्दा गर्न पनि उग्र राष्ट्रवादको सहारा लिनु पर्दैन । तर आन्दोलनकारीको बर्बरताको निन्दा गर्दागर्दै ‘तिमीहरुलाई बन्दुक किन दिएको? पाँच मिनेटभित्र त्यो जुलुसमा सरिक सम्पूर्णलाई गोली हानेर मार' भनेर आदेश दिने प्रहरीका एसपीलाई जब हामी राष्ट्रवादीको मानक बनाउँछौं, समाजका रुपमा हामी त्यही चुक्छौं नेपालको सुन्दर भविष्य सिर्जना गर्नबाट । टीकापुर घटनाबाट स्तब्ध हुने सिंगो देशले जब वीरगञ्जमा अस्पतालमा गोली चल्दा त्यसलाई स्वभाविक ठान्छ, हाम्रो समाजमा संस्थागत पूर्वाग्रह त्यहीं प्रकट हुन्छ । खास समुदायको भाषा नबुझ्ने समाज भनेको यही हो ।

Saturday, October 3, 2015

Why India's weaknesses should scare Nepal, not her strength

नेपाललाई भारतको सृमद्धि र शक्तिजस्ता सबलताबाट हैन, उसका दुर्बलताहरुबाट ठूलो खतरा छ

मोदी, उनको दल भाजपा र त्यसको मातृसंस्था राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघ (आरएसएस) निरन्तर वैधताका लागि आर्थिक विकासबाहेकको ‘हिन्दुत्व’ भनिने वैकल्पिक एजेण्डाको वैशाखी टेक्न बाध्य छन् । खास गरी चुनावहरु अघि विभिन्न राज्यमा चर्काइने साम्प्रदायिक तनाव र बेलाबेलामा भड्काइने साम्प्रदायिक हिंसाले त कतै भारतको ठूलो भुभागमा विकास र संभावनाको राजनीतिलाई घृणा र हिंसाको राजनीतिले विस्थापित गर्दै त छैन भन्ने प्रश्न उठाइदिएको छ ।
नेपाललाई रातारात सिंगापुर वा स्वीजरल्याण्ड बनाउने उडन्ते सपना देख्ने र राज्यको खर्चमा ती मुलुक डुल्न जाने नेताहरुले एकपटक आधुनिक विश्व अर्थव्यवस्थाको आधारभुत शिक्षा लिएर इथियोपियाको शैक्षिक भ्रमणमा जानु आवश्यक छ । अहिले प्रगति गर्दै गरेको इथियोपिया र दशकौंदेखि असफल अवस्थामा रहेको छिमेकी सोमालियासमेत पुगेर दुईबीचको फरक हेर्ने हो भने त्यसले नेपालको नेतृत्वलाई गहन पाठ सिकाउने निश्चित छ ।
कथित गौरक्षक दलका भिजिलान्तेहरुले गाइगोरु ओसारपसार गरेको अभियोगमा सडकमै चालकलाई चरम यातना दिंदै गरेको भिडियो खिचेर राखिएको युट्युबको स्क्रिनशट

Friday, September 25, 2015

Indo-Nepal friction: look at the bush beyond the tree

At such a delicate juncture in history in which Nepal is trying to leave behind the legacy of violent armed struggle through peaceful constitutionalism, the help and goodwill of either of the giant neighbors is crucial. A person venting the charged emotions on social media can afford to ignore this but the people really leading the country cannot. For the Indian side, a robust friendship with Bhutan, Nepal and Bangladesh has been so far contrasted with the prickly relationship with Pakistan. Spoiled relationship with Nepal will do her no good.
Both India and Nepal have to do a lot of introspection and search for ways of economic betterment so that the jingoism, communalism and religious/racial bigotry would not have to be used to make up for the failure in  the economic front.

Thursday, September 24, 2015

राष्ट्रवादको चुरोः पहिले जग हालौं, अनि मात्र घर बन्छ


अघोषित रुपमै भए पनि व्यवहारमा नाकाबन्दी लाग्ला जस्तो देखिन्छ, समाचारहरुको विश्लेषण गर्दा । त्यसले ध्रुवीकरण बढाएर सबै खालका अतिवादलाई प्रश्रय दिन्छ ।

मोदी अमेरिका जाने बेला नेपाल नीति साउथ ब्लकको कुनै कर्मचारीलाई दिएको देखिन्छ जसले नेपालको स्थिति बुझ्नसमेत चाहँदैन । मधेशी मोर्चाले त आफ्नो अस्तित्वको लडाइँलाई भारतको साखको लडाइँ बनाउन भरमग्दुर कोशिस गर्दैछ,जुन मोर्चा र भारत दुवैका लागि प्रत्युत्पादक हो ।

गाडी छोडेर साइकल चढ्ने फुइँ छाड्ने नेपाली नेताहरुले देशमा साइकल नबन्ने तथ्यप्रति ग्लानिबोध नगर्ने मात्र हैन विगतमा दशकौं गज्जब चलिसकेका गोरखकाली टायरजस्ता ब्राण्डहरु किन अस्ताए भनेर विश्लेषण समेत गरेका छैनन्, यिनले खै केको नयाँ ब्राण्ड बनाएर देश धान्ने अवस्था सिर्जना गर्लान्?

पार्टी संरचना जति त ठेक्काको घोटालाको पैसाले धानिएको छ, अनि कसरी प्रश्रय पाउँछ उत्पादनशील क्षेत्रले?

उत्पादनशील क्षेत्र मौलाउन त गुण्डा र अपराधीहरुले धानिएको पार्टी अर्थतन्त्र पहिले ध्वस्त पारिनुपर्छ, मेरिटोक्रेसीले ठाउँ पाउनुपर्छ । आम मानिसको भाग खोसेर पार्टी कार्यकर्ता पाल्ने संस्कृति बन्द हुनुपर्छ ।

एकतिर सरकारी स्वामित्वको साझा ध्वस्त हुने, वायु सेवा निगम सुस्त हुने, आयल निगम घाटामा जाने, विद्युत् प्राधिकरणले यथेष्ट उत्पादन त परै जाओस्, उत्पादित विद्युत् वितरण गर्न नसक्ने, अर्कोतिर निजी क्षेत्र चन्दा र धन्दाले अस्तव्यस्त हुने । नेतृत्व तहले चन्दा, घोटालाको पैसा बाँडफाँड र कार्यकर्ता भर्तीभन्दा पर नदेख्ने, अनि कसरी आत्म निर्भर बनौंला हामी?

खाली उधारो वाचाहरुमा सीमित भएको नेपालको राजनीतिलाई अहिलेको राष्ट्रवादको लहरले कहाँ पुर्याउने हो? भन्न गाह्रो छ । तर पहिले जग सिर्जना नै नगरी, जग हाल्ने वातावरण नै नबनाई घर बनाउने कल्पना गर्न त सकिन्छ तर वास्तवमा घर बन्दैन ।

त्यही जग मात्रै हाल्ने हो र भविष्यमा नाकाबन्दी गरे पनि केही फरक नपर्ने स्थिति सिर्जना गर्ने हो भने पनि अहिले चर्कंदो द्वन्द्वलाई काबुमा राखेर स्थितिलाई सामान्यतामा फर्काउनु अनिवार्य छ ।

देश बनाउने काम नेतृत्वदेखि नागरिकसम्म वर्षौं वा दशकौं जुटेर एकाग्रता साथ मेहनत गरेर हुने गर्छ, क्षणिक उत्तेजनाको भरमा हैन । यो कुरा जति चाँडो बुझ्यो, त्यति राम्रो । 

Sunday, September 20, 2015

संविधान–चिन्तनः मोती टिप्न हिंडेका हामी....


हिजो बलराम केसी र सूर्य ढुंगेलले एक स्वरमा भनेः संविधान आफैंमा असल वा खराब हुँदैन, त्यसलाई सञ्चालन गर्नेहरुले कसरी गर्छन् त्यसमा भर पर्छ ।

त्यस अघि भीमार्जुन आचार्यले भनेः यो संविधानले नियन्त्रित अस्थिरतातिर देशलाई धकेलेर नेपालको अस्तित्वलाई नै संकटमा पार्ने निश्चित छ ।

हाम्रो चाहना हुनु एउटा कुरा, यथार्थ त्यस्तै हुनु अर्को कुरा । अहिले धेरै कुरा यथार्थमा टेकेर भन्दा पनि विशफूल थिंकिंङ भनिने इच्छा–निर्देशित सोचमा टेकेर भइरहेको छ ।

मनको एउटा कुनाले भन्छः भीमार्जुन आचार्य सही छन् । अर्को कुनाले भन्छ, स्थिति त्यति साह्रो नबिग्रला ।

तर जे भए पनि केपीद्वय (सिटौला र ओली) को अनुहारको चमक हेरेर देशको भविष्य आँक्न थालियो भने त्यो गलत हुन्छ ।

अझै पनि आशा गरौं आचार्यको अनुमान पूरै गलत नभए पनि अतिरञ्जित ठहरियोस् । वीरगञ्जलगायतका भागमा अहिले देखिएको द्वन्द्वको नयाँ लप्को छिट्टै निभोस्, जनधनको क्षति र मृत्यूको श्रृंखला रोकियोस् ।

कसैले ट्वीटरमा लेखेको थियोः हामी मोती टिप्न समुद्रका लागि निस्केका थियौं, जाँदाजाँदै यात्रा यति कष्टकर भयो कि समुद्रमा पुग्नु नै ठूलो कुरा लाग्न थाल्यो र मोती टिप्ने कुरा नै बिस्र्यौं । अब समुद्रसम्म पुग्नुलाई उपलब्धि मानेर दिपावली गर्ने कि नगर्ने, यो दुविधा छ आज धेरैलाई ।

संविधान आफैंमा राम्रै बनेको होला तर यो भन्दा धेरै राम्रो, धेरै मानिसलाई समेट्न सक्ने र हिंसा र विग्रहका धेरै सम्भावनाहरुलाई अन्त गर्न सक्ने संविधान निर्माणबाट हामी चुकेका छौं ।

मेरो विचारमा यो दीपावली भन्दा पनि गम्भीर आत्म–मुल्यांकनको समय हो । 

Friday, September 18, 2015

Appeal by a photographer: Let's do something to save polar beers from ravages of climate change

The poignant picture speaks for itself, a skinny female polar beer awaiting a painful death with water all around a small chunk of ice on which she walks. What is more, the photographer, Kerstin Langenberger confronts the assertions that the population of polar bears is stable (or even increasing) with a convincing and emotional appeal on his facebook post. 

Photo by Kerstin Langenberger

For tourists and wildlife photographers, the main reason to come to Svalbard is to see polar bears. And yes, usually we find them: beautiful bears, photogenic bears, playfull or even at a kill. At first glance, everything is as it has always been in one of the most easily accessible polar bear populations of the world, strongly protected and doing good, so some scientists say.

But are they really doing good, the bears up here? I am a critically minded person, and I observe. I see the summers being so pleasant (and warm) as never before. I see the glaciers calving, retreating dozens to hundreds of metres every year. I see the pack ice disappearing in record speed. Yes, I have seen bears in good shape - but I have also seen dead and starving polar bears. Bears walking on the shores, looking for food, bears trying to hunt reindeer, eating bird's eggs, moss and seaweed. And I realized that the fat bears are nearly exclusively males which stay on the pack ice all year long. The females, on the other hand, which den on land to give birth to their young, are often slim. With the pack ice retreating further and further north every year, they tend to be stuck on land where there's not much food. In the first year, they lose their first cub. In the second year, they lose their second (and last) cub. Only once I have seen a mother with a nearly independent cub. Only few times I have seen beautifully fat mothers with beautifully fat young. Many times I have seen horribly thin bears, and those were exclusively females - like this one here. A mere skeleton, hurt on her front leg, possibly by a desperate attempt to hunt a walrus while she was stuck on land.

Experts claim the Svalbard population is stable, even rising. Well, here comes my question: how can a population be stable if it consists of less and less females and cubs? How can a population be doing good if most bear will score a body index of 2-3 out of 5? Only once I have seen a bear getting a big fat „5“, but several times I have seen dead bears and bears like this one: a mere „1“ on the scale, doomed to death. I do not have scientific data to proof my observations, but I have eyes to see - and a brain to draw conclusions. Climate change is happening big deal here in the Arctic. And it is our decision to trying to change this. So: let's do something about the biggest threat of our time. Maybe we cannot save this bear here. But every little action we do to change our ways is a step in the right direction. We just have to get started and keep on going.
( By Kerstin Langenberger on his facebook page)

Thursday, September 10, 2015

बेलुनमा उड्दै लेखिने संविधान कस्तो होला?


अहिलेको संविधान निर्माण प्रक्रियामा जुटेका तीन दलका नेताहरुले बेलुनको उडान भरेको महसुस हुन्छ ।

न कहाँबाट उडेका थियौं भन्ने याद, न कहाँ पुग्नुपर्ने हो भन्ने टुंगो । जति समय बित्दै जान्छ, यी धरातलको यथार्थबाट उत्ति टाढा पुग्छन् ।

आन्दोलन भयो, गोली चल्यो, जिल्ला र क्षेत्र ठप्प भए, नेताहरु यसबाट बेखबर जस्ता लाग्छन् ।

अपवादका रुपमा मात्र त्यसो भएको भए संविधान बनेपछि सबै सम्हालिन्छ भन्नु ठिकै लाग्थ्यो । तर देशको ठूलो भुभाग बिस्तारै स्थायी प्रकृतिको द्वन्द्वमा जाने लक्षणहरु देखिइरहेका छन् । उता बेलुनका यात्रीहरु सेना परिचालन गरेर मूर्दाशान्तिबीच भए पनि एक थान संविधान उत्पादन गरिछाड्ने उद्योगमा छन् ।

दोस्रो संविधान सभाको म्याण्डेट संविधान लेख्न पक्कै थियो तर बन्दुकको छायाँमा संविधान जारी गर्नु भन्ने त्यसको म्याण्डेट कदापि थिएन ।

अहिले जसरी ठाउँठाउँका आन्दोलनले हिंस्रक रुप लिइरहेका छन्, त्यो ठिक हो वा जायज हो भन्ने हैन, ती आन्दोलनहरुमा घुसपैठ गर्ने र हिंसा मच्चाउनेहरु पनि पक्कै छन् । तर त्यसको बदलामा राज्यले गर्नुपर्ने के हो? जायज माग लिएर प्रदर्शनमा उत्रेका र आपराधिक मानसिकता भएका निहित स्वार्थवाला समूहहरुलाई पर्गेलेर फरक व्यवहार गर्ने कि सबै प्रदर्शनकारीलाई अपराधीसरह व्यवहार गर्ने?

अहिले तत्काल संविधान निर्माणको प्रक्रिया रोकेर असन्तुष्ट समूहहरुमध्ये सापेक्षतः ठूलो जनसंख्याको भावना प्रतिनिधित्व गर्ने समूह र दलहरुलाई मिलाएर जान नसक्ने हो भने संविधान मान्नेभन्दा जलाउने धेरै हुने मात्र हैन कि देश सधैंभरका लागि अस्थिरता र हिंसाको दलदलमा जाकिने सम्भावना छ ।

संविधान निर्माणको प्रक्रिया रोक्न किन यति ठूलो आपत्ति छ अहिले तीन दलका नेताहरुलाई? कुनै बेलाका कट्टर दुश्मनजस्ता लाग्ने ओली र प्रचण्डको साँठगाँठ किन यति बलियो छ यो मामलामा?

दशकौंका लागि संविधान लेख्ने भए कम से कम केही वर्ष परसम्म देख्ने क्षमता त भएको नेतृत्व हुनुपर्ने, केही घण्टाभन्दा पर भोलिको दिनसम्म देख्न नसक्ने नेतृत्वले कस्तो संविधान देला?

Wednesday, September 2, 2015

मेडिकल शिक्षा कि दलाली?

मेडिकल शिक्षा प्रकरण:
अहिले मेडिकल कलेजले सिट नपाउँदै ‘पछि अदालतको सहयोगले भए पनि उसले  सिट लिइहाल्छ’ भन्ने भरोसामा ८४ लाखसम्म तिरेर पढ्न जाने विद्यार्थी र पढाउने अभिभावक भएसम्म कलेज र न्यायधीशले मिलेमतोमा किन काम नगरुन्, आखिर विद्यार्थीलाई पनि चाहिएको ज्ञान–सीप नभएर डिग्री र लाइसेन्स भएको बुझिन्छ । एउटा मेडिकल कलेजले ‘यदि तैले सिट घटाइस भने तँ रहँदैनस् र तेरो परिवार पनि रहँदैन, ल सिट घटाएर देखा,’  भनेर अनुगमनकर्तालाई धम्काउँदैमा विना पूर्वाधार सयौैं सिटमा एमबीबीएस र बीसौं सिटमा एमडी एमएस पढाउन पाउँछ भने उसले किन भौतिक पूर्वाधारमा खर्च गरोस्, किन दक्ष जनशक्ति राखोस् अनि किन यथेष्ट बिरामी राखेर विद्यार्थीलाई सिकाओस्?  

किन भक्कानो छुट्यो डा केसीलाई

दश दिन भोकै बस्दा गलेको शरीरलाई डटेर सहेको मानिसलाई शारीरिक कष्टभन्दा कति हो कति बढी देशको पीडाले दुखेको रहेछ । राज्यको बेलैमा आँखा खुल्यो र समयमै माग पूरा भए भने उहाँको अनशन त तोडिएर शरीर फेरि बौरिएला तर अहिले देशभर अनाहक मारिइरहेका मानिस त फेरि फर्केर आउने छैनन्

दशौं दिनको अनशनबीच डा गोविन्द केसीको नाजुक स्वास्थ्यबीच उहाँसँग बिबिसी नेपालीका लागि छोटो कुरा गर्न सकिएला भनेर रवीन्द्र मिश्र दाइको फोन आयो । 

जवाफ दिइहाल्न गाह्रो थियो । सर कमजोर हुँदै गएसँगै एक दुई मिनट लामा क्लिपका लागि बाहेक सरलाई बोल्न नदिन थालेको हिजैदेखि हो । 

तर नेपाल सन्दर्भमा दश मिनट सरका कुरा ठूलो संख्यामा मानिसहरुबीच पुग्ने हुँदा यो अवसर छाड्नु उचित लागेन । सरलाई सोधेको सहजै अनुमति प्राप्त भयो । 

मेडिकल शिक्षा प्रकरण ज्यानमारा कर्ममा अदालत, काउन्सिल र अभिभावकहरु

त्यसपछि रेकर्डिंगका बेला जे भयो, त्यो अविस्मरणीय थियो । सामान्यतया अनशनको यति दिन पुग्दा सरको भावनात्मक अस्थिरता वा इमोस्नल भोलाटिलिटी निकै बढिसकेको हुन्छ र सानो मानसिक उत्तेजनाले पनि मुटु र श्वासप्रश्वासको चालमा ठूलो असर पार्छ । त्यसका बाबजुद पनि अनशनसित जोडिएका विषयहरुमा जुन संयम् र धैर्यताका साथ उहाँ बोल्नुभयो, त्यसले हामीलाई ठूलो राहत दियो । 

Tuesday, September 1, 2015

डा केसीविरुद्ध रिटः घर जलेको के चिन्ता, जुनकीरीले पो पोल्छ त!


अनन्तराज लुईटेल र केदार लुईटेल नामक दुई मनुवा डा गोविन्द केसी विरुद्ध गुहार माग्दै सर्वोच्च पुगेछन्  ।

लोकतान्त्रिक व्यवस्था हो, जसका विरुद्ध जो अदालत जाने छुट पनि छ ।

तर यी मनुवालाई तब पीर पर्छ कि पर्दैन, जब एउटा व्यापारीको सामान्य कामदारले देशको प्रधान न्यायधीशलाई ‘दारी’ भनेर सम्बोधन गर्दै उसलाई आफैं दुई करोड रुपैयाँ तिरेको दाबी गर्छ?  त्यो पनि फेल हुने विद्यार्थीलाई पास गराउने वाचासहित मेडिकल विद्यार्थी नामक शिकारहरुलाई जालमा फसाउनका लागि?

यिनलाई अन्यायबोध हुन्छ कि हुँदैन जब वर्षेनी दुई हजार अयोग्य डाक्टर हुने र तिनले आगामी पचास वर्षसम्म नेपालीहरुको स्वास्थ्य जोखिममा पार्ने अवस्था कायम हुन्छ?

यिनलाई चासो हुन्छ कि हुँदैन, जब काउन्सिलको पदाधिकारीले मेडिकल कलेजसित दामासाहीले दश लाख रुपैयाँ लिन्छ र त्यही हिसाबले सीट दिन्छ?

Monday, August 31, 2015

न्यायधीशहरुलाई कारवाही गर्ने? राज्यले पहिले यी १० प्रश्नको जवाफ देओस्!

खोज पत्रकारिता केन्द्रका लागि  पत्रकार रामु सापकोटाले गरेको र सेतोपाटीमा प्रकाशित स्टिङ अपरेशनले नेपालको वर्तमान र भविष्य, यहाँको स्वास्थ्य र चिकित्सा क्षेत्र अनि नेपाली पत्रकारिताको भुमिकाबारे के बोल्छ त? यो अहिले सर्वत्र चर्चा र चासोको विषय बनेको छ।

मेडिकल शिक्षामा व्याप्त आपराधिक अनियमितता र त्यसमा न्यायालयको भूमिका छर्लंग पार्ने उक्त अभुतपूर्व स्कुपपछि न्याय परिषद्ले त्यहाँ नाम लिइएका न्यायधीशलाई छानविनमा तान्ने निर्णय गरेछ, त्यो स्वागतयोग्य छ ।

तर उक्त समाचार बाहिर आएपछि नेपाल राज्यले नागरिकहरुलाई निम्न प्रश्नको उत्तर दिनैपर्छ ।

१) मेडिकल कलेजका प्रशासकसित आफ्नै हातले दुई करोड लिने प्रधान न्यायधीशको तत्काल सम्पत्ति रोक्का गरेर प्रक्रिया अघि बढाइयो कि बढाइएन? त्यसो नगर्दा––करोडौं लिने न्यायधीशले त्यसलाई लुकाउन र व्यवस्थापन गर्न पक्कै जानेको हुन्छ––भोलि उनले आम नेपालीको ढाड सेकेर उठाएको पचासौं करोड रातारात विदेश पुग्ने सम्भावना हुन्छ । न्यायपरिषद्ले झारा टार्न छानविनको नाटक मात्र गर्यो भने अलग तर वास्तविक छानविन गर्ने हो भने तिनको ब्यांक खाता रोक्का गरेर व्यक्ति र परिवारमाथि निगरानी साथ छानविन अघि बढाइनुपर्छ । (दारी भनेर चिनाइएका ती न्यायधीश को थिए भन्नेमा शायदै कसैलाई दुविधा होला ।)

२) रिपोर्टमा नाम तोकिएका र अहिले वहाल अवस्थामा रहेका गोपाल पराजुली र चोलेन्द्र राणाको हैसियत के हुने हो? तिनलाई अविलम्ब निलम्बित नगरी न्याय परिषद्ले कसरी छानविन अघि बढाउँछ? निश्पक्ष छानविन हुने हो भने ती दोषी ठहरिनेमा दुविधा छैन । ती घुस्याहा प्रमाणित भए भने तिनलाई काँधमा चढाएर योग्य र स्वच्छ छवि भएका न्यायधीशहरुलाई पाखा लगाउने नरहरि आचार्य र खेमनारायण ढुंगाना लगायतका न्याय परिषद्का सदस्यहरुको नियत सही थियो भनेर कसरी पत्याउने? या त त्यो न्याय परिषद्का सदस्य यति ‘इडियट’ थिए कि तिनलाई कस्तो ट्रयाक् रेकर्ड भएको न्यायधीशलाई सर्वोच्च पुर्याउनुपर्छ भन्ने कमन सेन्स पनि थिएन । नत्र उनीहरु ती सर्वोच्च न्यायधीशका उम्मेदवारहरुबाट आर्थिक वा अन्य प्रलोभनमा पारिएका थिए । यसको पनि छानविन नभएसम्म यो समस्याको जरोमा पुग्न सकिंदैन ।

Sunday, August 30, 2015

डा केसीको अनशन केका लागि? माथेमा प्रतिवेदन किन लागू हुनुपर्छ? सेतोपाटीका लागि मेरो अन्तर्वार्ता

खूला अर्थतन्त्रका नाममा हामीकहाँ जे हुँदैछ, त्यो उदार अर्थतन्त्र हैन, लुटतन्त्र हो । उदार अर्थतन्त्रमै पनि त्यसको सहज व्यवस्थापनका लागि राज्यले निष्पक्ष रेफ्रीको भुमिका निभाउनैपर्छ । नेपालमा पनि राज्यले त्यही भुमिका निभाओस् र सीमित भ्रष्ट राजनीतिज्ञहरुको हितका लागि तमाम नेपालीको स्वास्थ्यलाई जोखिममा नपारियोस् भन्ने माथेमा प्रतिवेदनको आशय हो । 

Saturday, August 29, 2015

सिरुमारानीः विसंगत मानव मनोविज्ञानको कलात्मक चिरफार

सरुभक्त आफैंमा पागलबस्ती जस्तो फरक धारको उपन्यासका लागि चिनिएका मानिस हुन् । कसैले के भन्ला वा कस्तो आलोचना गर्ला भन्ने प्रश्नबाट निकै टाढा उनको सिर्जनशीलताको मौलिक गहिराइबाट प्रस्फुटित भएको नाटक हो यो, उनका अन्य सिर्जनाजस्तै । यथार्थलाई सही र गलतको श्यामश्वेत विभाजन गरेर तौलन चाहनेहरुका लागि पनि नाटक विसंगत लाग्न सक्छ तर जीवनमा वास्तविकता कहिल्यै पनि त्यसरी स्पष्ट विभाजित हुँदैन, हाम्रो मानसिकता र इच्छा–आकांक्षाको संसार त आफैंमा अनेक विसंगत तत्वहरुको योगफल हो । 

लेखक सरुभक्त, निर्देशक दयाहाङ राई, दुवै चर्चित नाम । तर ठूला नाम जोडिंदैमा कलाकर्म आफैंमा उत्कृष्ट हुँदैन ।

उसमाथि शिल्पी थिएटरमा केही हप्ता अघि हेरिएको ‘लाटो पहाड’ले नेपाली थिएटरले निरन्तर उकालो यात्रा जारी राखेको छ भन्नेमा विश्वास दिलाएको थियो । यस्तो अवस्थामा नयाँ आउने प्रत्येक नाटकका लागि चुनौती थपिंदै जान्छ र स्वभावतः खल्लो नाटक हेर्यो भने निराशा उत्पन्न हुन्छ ।

त्यसैले केही संशयसहित यो शुक्रवार मण्डला थिएटरमा सरु भक्तको नाटक सिरुमारानी हेर्न पुगिएको थियो । केही ढिलो शुरु गरिएको नाटक डेढ घण्टाभन्दा केही लामो छ र प्रशिक्षार्थी कलाकारहरुको अभिनय छ भनेर राजन खतिवडाले भनेपछि त हामीले नाटकको उत्कृष्टताबारेको अपेक्षालाई अझ तल झारेका थियौं ।

तर नाटक जसै शुरु भयो, त्यसले यसरी भुलायो कि पौने दुई घण्टा बितेको पत्तै भएन ।

जटिल र चुनौतीपूर्ण विषयवस्तु, जसका आफ्नै उदेक र विरक्त लाग्दा आयामहरु हुन्छन्, तिनलाई मञ्चमा उतार्नु चानचुन काम हैन । यस अघि अनुप बरालले ‘थर्टी डेज इन सेप्टेम्बर’मा त्यस्तो अभूतपूर्व चुनौती लिएर त्यसलाई न्याय गरेका थिए । परिवारभित्रको यौन हिंसा, त्यसले पीडितको मनोविज्ञानमा पार्ने प्रभाव, पीडकले त्यसलाई दशकौं वा आजीवन ढाकछोप गर्नमा पाउने सफलता, नारकीय जीवनबाट गुज्रंदा आफैंलाई सम्हाल्न पीडितले उपयोग गर्ने ‘इगो डिफेन्स मेकानिज्म’, गलत डिफेन्सका कारण झन् बल्झन जाने समस्या अनि पीडकले पीडितलाई अझ सहजताका साथ गर्ने शोषणको शृंखला, यी सब एउटा नाटकमा उतारिएका थिए । अनि त्यति हुँदै पीडितको मानसिक समस्याको यथोचित निकाससम्म खोतलेको भारतीय लेखकको त्यो नाटक सम्भवतः नेपाली रंगमञ्चको इतिहासमै सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण नाटकहरुमध्ये एक थियो ।

Thursday, August 27, 2015

यो ‘गोविन्द केसीको आन्दोलन’ हैन

गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्यका लागि ‘गोविन्द केसी नेतृत्वको’ आन्दोलनको छैठौं चरणको आज चौथो दिन, आंदोलनबारे बारबार  सोधिने आठ प्रश्नको जवाफ 

 १) डा गोविन्द केसीलाई पटक पटक किन अनशन बस्नुपर्यो? के साँच्चै दाबी गरेझैं डा केसीको आन्दोलन आम नेपालीका लागि हो? यदि हो भने त्यसको आधार के? अहिलेसम्मका आन्दोलनले त्यस्ता के उपलब्धि गरे र अब पनि गर्लान् भनेर अपेक्षा गर्नु?
२) देशमा विज्ञ र सचेत नागरिकहरु अरु पनि धेरै भएको अवस्थामा डा केसीले भनेकै कुरा किन पूरा हुनुपर्ने? 
३) हामीले भएकै निकाय र संरचनालाई बलियो बनाउनुपर्ने हो कि एउटा व्यक्तिले भनेको कुरा वा लहडको पछि दौडिरहने?
४) नेपालजस्तो देशमा माथेमा प्रतिवेदनजस्तो आदर्शवादी सुझाव बोकेको प्रतिवेदनको कार्यान्वयन के व्यवहारमा सम्भव होला?
५) नेपालभित्र नयाँ मेडिकल कलेज खोल्नबाट रोकेर कतै डा केसीले विद्यार्थी विदेश पठाउने दलालहरुलाई त सघाइरहेका छैनन्?
६) डा केसीलाई अघि लगाएर कसैले आफ्नो स्वार्थ त पूरा गरिरहेका छैनन्?
७) देश संघीयतालगायतका मुद्दामा केन्द्रित भएको बेला नै अनशन किन?
८) सरकारले हिजो डा केसीका धेरै माग पुरा गरेको भनेर विज्ञप्ति निकाल्यो, तैपनि आन्दोलन रोकिएन किन?

नयाँ चरणको आन्दोलन शुरु भएसंगै अनशनसित जोडेर राखिने यी प्रश्नहरुको बुँदागत जवाफ दिनु आवश्यक हुन आउँछ ।

विजय कुमारको खुशी पढेपछि

जीवन, खुशी अहंकार

जीवनमा अफ्ठ्यारा घुम्तीहरुमा हिंडिरहँदा मैले कुनै क्षणमा पलायनलाई एउटा विकल्पको रुपमा कल्पना गरेको थिएँ, त्यसलाई यथार्थमा बदल्ने आँट गरिनँ, त्यो बेग्लै कुरा हो त्यसबेला लाग्थ्योः मेरा समग्र दुखहरुको कारण मेरो वरपरको वातावरण हो, यसबाट साहसपूर्वक बाहिरिएँ भने नयाँ दुख आउलान् तर तत्क्षणका दुरुह दुखहरु गायब भएर जानेछन् कति गलत थिएँ !

Read more from Dashain Issue

Debating partition of India: culpability and consequences

Read the whole story here

Why I write...

I do not know why I often tend to view people rather grimly: they usually are not as benevolent, well-intentioned and capable or strong as they appear to be. This assumption is founded on my own self-assessment, though I don’t have a clue as to whether it is justifiable to generalize an observation made in one individual. This being the fact, my views of writers as ‘capable’ people are not that encouraging: I tend to see them as people who intend to create really great and world-changing writings but most of the times end up producing parochial pieces. Also, given the fact that the society where we grow and learn is full of dishonesty, treachery, deceit and above else, mundanity, it is rather unrealistic to expect an entirely reinvigorating work of writing from every other person who scribbles words in paper.

On life's challenges

Somebody has said: “I was born intelligent but education ruined me”. I was born a mere child, as everyone is, and grew up as an ordinary teenager eventually landing up in youth and then adulthood. The extent to which formal education helped me to learn about the world may be debatable but it definitely did not ruin me. There were, however, things that nearly ruined me. There came moments when I contemplated some difficult choices. And there came and passed periods when I underwent through an apparently everlasting spell of agony. There came bends in life from which it was very tempting to move straight ahead instead of following the zigzag course.

Read more