Thursday, March 26, 2015

GKC Protest Update: Day 5: Protest venue turns into pilgrimage to citizens tired of impunity

With five precious days lost, the govt has once again failed to bring the crisis to a halt in time. That has wasted the precious opportunity to settle the issue before impact on health services across the country becomes inevitable.

As I had warned earlier, the govt seems adamant at inviting confrontation with the medical fraternity. But this time around, the entire spectrum of society appears to be increasingly voicing its support to the cause led by Prof KC.

Throughout the week, the protest site has been transformed into a pilgrimage for citizens from all walks of life who simply come, join their palms, bend reverently in front of KC sir (who is often drowsy to asleep) and leave. Many vent their frustration at the lawlessness and impunity they have to face daily. Many ask how they can help.

The register kept for entering the name of people in solidarity to the protest is about to be filled. There are emotional and touching messages in the pages. They all say: I am with you.

Sir has been overwhelmed by the show of support and cannot avoid talking with many of them for minutes on end leading to bouts of tachycardia.

Prof GKC Protest: Day 4 updates: Winds gather momentum but storm is not yet here

Apologies for delayed entry (today is Day 5 of protest and I am updating developments from yesterday).

The fourth day saw no formal approach from the govt though some politicians came to meet sir and show solidarity for the first time. Reportedly, Gagan Thapa and Krishna Sitaula have pledged to convey the message from KC sir to PM.

The students are now clearly losing patience with the gross negligence of the state as the health of KC sir deteriorates. He has been complaining of dizziness from the morning and his blood pressure is showing signs of steady decline. The undergraduate students at IOM have boycotted the classes even though the PG residents are on duty as usual. That too is likely to change today if govt shows no formal response.

A solidarity campaign from prominent and leading professionals from various walks of life is set to develop by today evening (Thursday).

A team from Nagarik daily including the chief editor Prateek Pradhan came to meet sir in the afternoon and Setopati chief editor Ameet Dhakal and Annapurna Post chief editor Yubaraj Ghimire came to meet him in the evening.

Apparently, the leading media outlets are taking this fight as their own and this has immensely boosted the morale of KC sir amid the negligence of the state. This Setopati report in particular, has stoned the hornet's nest and the aura of invincibility among the private medical colleges is likely to unravel if other media outlets also undertake investigative pieces like this. Hopefully the students who are suffering under the iron fists of college owners will now speak more and more as that is the only way to hold them accountable to raise the standards in every college.

Tuesday, March 24, 2015

Prof GKC Protest Update: Day 3 -Silence before the storm

The third day of protest by Prof Govinda KC at IOM

Sir is in robust health and stable mood. Interaction with the media personnel has exhausted him a bit but otherwise he is upbeat.

There has been no formal approach by govt so far.

Apparently, the people in the govt are waiting for the doctors to close the service and draw ire of people. But that is not going to happen as early as during the previous protests. The departments at TUTH have decided to keep the services normal and resident doctors are cooperating.

But that does not rule out a disruption of services in coming days as it is the government which is inviting the disruption. Still, it will be our effort to minimize the disruption and accompanying backlash as much as possible and subject to one condition: nothing should happen to life and health of KC sir.

The apparent sluggishness of the developments at TUTH, however, does not mean the protests have not made any impact.

The other side is really worried, only short of panicking and their days are clearly ruined. That in itself is an accomplishment in a country where impunity rules the roost and those at power think they have only privileges and no responsibilities.

In fact, my assessment is that the other side is even more worried now than during the previous protests; the demands are much more comprehensive this time around. Even if KC sir has to end his fast with only few of the demands fulfilled, this episode has brought unprecedented transparency in the workings of the bodies governing health and medical education in the country.

Out of desperation, even the tainted president of NMC has reportedly instructed IOM to punish medical colleges that have taken ineligible students.

More can surely be expected. The reaction of CIAA and judiciary will be interesting to watch as they too have been dragged to the issue this time.

In short, a storm looms ahead as the fate of every culprit in the mess is now uncertain and they'll try and fail to subdue the voice of Dr. KC joined by the doctors, medical students, media and the public.

Prof. Kedar B Mathema and Dr. Arjun Karki were there in TUTH to meet KC sir and the speed and energy with which they are working in devising the medical education is commendable.

Keep tuned for more updates.

Sunday, March 22, 2015

यसकारण अस्पतालको सेवा ठप्प भएमा डा केसी हैन राज्य जिम्मेवार

डा गोविन्द केसीको आन्दोलनको विभिन्न कोणबाट आलोचना विगतदेखि नै हुँदै आएका छन् र अधिकांश त्यस्ता आलोचनाहरुको सार के हुन्छ भने आन्दोलनका क्रममा सेवा अवरुद्ध हुँदा उपचार नपाएर कोही मर्यो भने त्यसको जिम्मेवार डा केसी हुनुपर्छ । विगतदेखि नै उपभोक्तावादी संघसंस्थाहरु त्यही कारण देखाएर डा केसीलगायत चिकित्सकहरुको विरुद्ध अदालत जाने र अदालतले चिकित्सकहरुका कदम रोक्न आदेश दिने गरेका छन् ।

 स्वभावतः कुनै पनि अन्तर्मानव सम्बन्ध र द्वन्द्वमा हाम्रो विश्वास पद्धति, वैचारिक पक्षधरता अनि आग्रह र पूर्वाग्रहको मिश्रणले हामी कुन कित्तामा उभिने भन्ने निर्धारण गर्छन् । अरु कसैले उठाएको आम सरोकारको विषयमा समर्थन वा विरोध जनाउने अधिकार हामी सबैसँग छ  ।

तर शब्दहरुले जति कुरा बोल्ने गर्छन्, त्यति लुकाउने पनि गर्छन् । मानिसहरुलाई भ्रममा पार्न सफेद झुट बोलिरहनु पर्दैन, सत्यको एउटा अंशलाई लिएर मानिसहरुको ध्यान त्यसमा मात्र खिच्न सके हुन्छ ।

 उपभोक्तावादीलगायत डा केसीका आलोचकहरुले टिप्ने गरेको सत्यको अंश के हो भने विगतमा डा केसीको अनशनका क्रममा स्वास्थ्य सेवा अवरुद्ध भएको थियो । तर लुकाइएको सत्य के हो भने अनशन र स्वास्थ्य सेवाको अवरुद्धि एकैसाथ भएका थिएनन् । अनशनको पहिलो हप्ताभर देशभरको स्वास्थ्य सेवामा कुनै अवरोध आएको थिएन ।

 तर राज्यले आफ्नो सनातन चरित्र देखाउँदै शान्तिपूर्ण रुपमा गरिएको अनशनको कुनै सुनुवाइ गरेन । डा केसीको स्वास्थ्य नाजुक हुँदै गयो र देशभरका चिकित्सकहरु धर्म संकटमा परेः साविकअनुसार सेवा दिऊँ, अन्धो र बहिरो भएको नाटक गरिरहेको राज्यले डा केसीको अन्तिम साससम्म माग सम्बोधन गर्ने लक्षण देखाएन, सेवा नदिऊँ, राज्यबाट पहिल्यैदेखि अपहेलित आम मानिस स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित हुने ।

Infographics: The skewed distribution of Medical Colleges in Nepal

Source: Graph Nepal


Thursday, March 12, 2015

यी थिए डा गोविन्द केसीका विगतका चार अनशनका उपलब्धिहरु

भारतमा यो वर्ष निजी कलेजका अढाइ लाख इन्जिनियरिङ सिट खाली गएका छन् । नेपालको मेडिकल शिक्षाको हविगत त्यही हुन त गइरहेको छैन?

(Read full text of press release by Prof KC here)

डा. गोविन्द के सी बचाऊ अभियान (Save IOM, Save Dr. Govinda K C)विगतमा भएका सम्झौताहरुको ठाडो उल्लंघन गरेर सरकारले डा गोविन्द के सीलाई अब पाँचौंपटक आमरण अनशनका लागि निम्तो दिइरहेको छ । आइओएमलाई टुक्र्याएर वा त्यसको अस्तित्व नै सिद्धयाएर त्रिविबाट सिधै नयाँ सम्बन्धन दिने प्रयास एकतिर जारी छ भने अर्कोतिर डेढ वर्ष अघि त्रिविले आइओएमलाई बाइपास गरेर रचेको अनुगमनको नाटकमा टेकेर नयाँ सम्बन्धन दिने निर्णय गर्नु भनेर शिक्षा मन्त्रालयले त्रिविलाई तोक आदेश दिएको छ ।

दोहोरो अंकको आइक्यू भएको कसैले पनि भन्न सक्छः केही मानिसहरुको निहित स्वार्थका लागि सिंगो स्वास्थ्य र चिकित्सा शिक्षाको क्षेत्रमा गुणस्तर कायम गर्नबाट चुकेर राज्यले जे गर्दैछ, गलत गर्दैछ । तर त्यसलाई कसरी प्रतिरोध गर्ने भन्नेमा मतभेदहरु छन् । व्यवस्थालाई नै चुनौती दिने एक व्यक्तिको दुस्साहसलाई अविश्वासका साथ हेर्ने धेरै पण्डितहरुले भन्छन्ः के गर्यो र विगतको अनशन र आन्दोलनले, देशै नसुध्रेसम्म एक व्यक्तिको प्रयासले केही पनि हुँदैन ।

त्यसो भन्न सजिलो मात्र छैन, त्यो भनाइलाई साँचो प्रमाणित गर्न पनि सजिलो छ । केही हुँदैन भन्यो, केही नगरी बस्यो, वास्तवमै केही हुँदैन । अनि फेरि मानिस जम्मा पारेर गफ चुट्योः हेर, मैले त भनेकै थिएँ, यहाँ केही हुँदैन भनेर ।

संसारभर आम मानिसको यही आलस्य र अकर्मण्यतालाई भजाएर तानाशाहहरुले मात्र हैन लोकतान्त्रिक सरकारहरुले पनि आफ्नो जिम्मेवारीबाट तर्कन्छन् र नेताहरुले सार्वजनिक पदको दुरुपयोग गरेर अकुत धन आर्जन गर्छन् ।

तर डा केसीको आन्दोलनको त्यस खालको मुल्यांकन गर्नुअघि विगतका चार अनशनहरु कसरी व्यर्थ गएका छैनन् भनेर बुझ्नु जरुरी छ ।

डा केसीका अनशनले कस्ता उपलब्धि गरे र अब कस्ता उपलब्धि गर्लान् भनेर अनुमान गर्न उहाँको अभियान शुरु हुनुअघि के हालत थियो भनेर जान्नुपर्ने हुन्छ ।

त्यो बेला त्रिवि र कावि निजी मेडिकल कलेजहरुलाई सम्बन्धन दिने ‘रेस’मा थिए । जुनले बढी सम्बन्धन दियो, उसका पदाधिकारी त्यति धनी । त्यो प्रतिस्पर्धाको दोहोरो फाइदा उठाइरहेको थियो मेडिकल काउन्सिलले । नयाँ सम्बन्धनका बेला टेबलमुनिको कारोबार कति हुन्थ्यो त्यो त अहिले पनि भन्न गाह्रो छ तर अनुगमनमा जाने काउन्सिल र विश्वविद्यालय दुवैले पठाएका भाग्यमानीहरुले मेडिकल कलेजबाट एकचोटिमा आएको रकमले घरको एक तला थप्थे भन्ने अनुमान व्यापक गरिन्थ्यो । जसका घर पहिल्यै बनिसकेका थिए, तिनले अन्तै कतै लगानी गरे होलान्, त्यो अर्कै कुरा हो ।

परिणामः निजी मेडिकल कलेजहरुको गुणस्तर खस्किंदै गयो र सिट संख्याचाहिं बढ्दै गयो । अनुगमनपिच्छे विद्यार्थीहरु साधन भएनन्, शिक्षक भएनन् र बिरामी भएनन् भनेर हारगुहार गर्थे, अनुगमनकर्ताहरु त्यो कुरा ध्यानपूर्वक टिपोट गर्थे अनि ती बुँदा लगेर कलेज सञ्चालकहरुसित अझ चर्को बार्गेनिङ गर्थे र एक तलालाई दुई तला पुर्याउँथे । अनुगमन सकिएसँगै खडेबाबाहरु लाम लागेर सीमाना काट्थे, कलेजले ‘देख्यौ त?’ भन्ने पारामा विद्यार्थीहरुलाई खुच्चिङ गथ्र्यो । हुँदाहुँदा एउटा अनुगमनका बेला त हामीले हाकाहाकी अनुगमनकर्ताहरुलाई तपाइँहरु एकैछिनमा एक अटैंची नोट लिएर जानुहुन्छ, केलाई कम्प्लेन गर्नुपर्यो भनेर समेत भनेका थियौं । उनीहरु कालानीला र अवाक् भएका थिए र राम्ररी आफ्नो बचाउसमेत गर्न सकेका थिएनन् ।

डा गोविन्द केसीद्वारा पाँचौंपटक आमरण अनशनको घोषणा

Full text of the press release

आदरणीय पत्रकार मित्रहरु

Monday, March 9, 2015

South Asia's terrible record of Antibiotic abuse comes at a huge price

It is not only the doctors; from the people buying and taking antibiotics on their own and rural health workers using the 'wonder drug' to cure the patients at the earliest, to regulatory bodies doing everything but their job, everybody is to blame for a mess that is likely to threaten the health of, don't gasp, people across the world.

I, along with a number of people with a deeper understanding of the problem of anti-microbial resistance (AMR), doubt even a number of measures outlined here will substantially help the region and the world to prolong the antibiotic era. But if nothing is done, we may be already approaching the threshold to post-antibiotic era, with South Asia regrettably leading the world's march to abyss. 

Less than nine decades from discovery of penicillin—the first antibiotic to be recognized and used as such—there are dire but credible warnings about the onset of a post-antibiotic era. For a health system dependent on the use of antimicrobials in an increasingly critical and diverse ways, the likelihood of extensive resistance of microbes to these magic drugs is the ultimate nightmare.

When the worst fears of people closely watching the resistance patterns of microbes come to be unavoidable realities, a patient with a modest open wound may stare at death and an oncologist will counsel a cancer patient awaiting chemotherapy and organ transplantation like this: there is a very real risk of untreatable infections during the treatment and that is often uniformly fatal, though the scenario was much more different two decades ago or so.

For those still skeptical about the seriousness of the problem, this is how the latest report by WHO titled 'Antimicrobial resistance: Global report on surveillance' opens: "A post-antibiotic era—in which common infections and minor injuries can kill—far from being an apocalyptic fantasy, is instead a very real possibility for the 21st century."

Sunday, March 1, 2015

Open letter to Sharada Sharma

तपाइँको कुरा त  यस्तो छ सडकको मानिसलाई उठाएर सर्वोच्च पुर्याइएको भए मात्र नरहरीजी आलोचना योग्य हुन्थे।  स्पस्ट छ, यति बहसपछि पनि  नरहरिजी लगायत नेपालको नेतृत्व तहले  आम मानिसको सरोकारको प्राथमिकता बुझ्न सकेको छैन।  नरहरि आचार्य नामक मानिसले गलती वा अवैधानिक कार्यको प्राविधिक परिभाषा पूरा गर्यो वा गरेन  भन्ने आम सरोकारको  विषय हुँदै  हैन।  उसको कदमले व्यवहारमा दशकऔंको न्याय सम्पादनलाई प्रतिकूल असर पार्यो   पारेन भन्नेचाहिँ हामी सबैको सरोकारको  विषय हो।
अनलाइन माध्यमहरुमा यहाँ हरुप्रति जून दुर्व्यवहार भयो, त्यस सित चित्त दुखाउनु ठिकै हो।  तर जबसम्म तर्क र विवेक भएका मानिसहरुले नरहरि जी वा अरु कसैको आलोचना गर्छन, त्यसबाट विचलित हुनुपर्छ जस्तो मलाई लाग्दैन, जून दिन मानिस हरुले नरहरीजी र काँग्रेसलाई पनि एमालेको कित्तामा राखेर आलोचना समेत गर्न छाड्छन, चिंता लिनुपर्ने अवस्था त्यो हो।

शारदाजी नमस्कार!

 कानून मंत्रिको रुपमा नरहरिजीको एक वर्षे कार्यकालको मूल्याङ्कन त धेरै हिसाबले भैरहेको छ।  तर यहाँको भावपूर्ण लेख पढेपछि यो अवधिमा उक्त जिम्मेवारीले यहाँको परिवारमा परेको प्रभाव पनि  थाहा भयो।  खास गरी  सामाजिक संजालहरुमा  जसरी यहाँहरु आक्रमणको तारो बनाइनुभयो, त्यो सर्वथा निंदनीय छ।   

शुरूमा यति स्वीकारीहलौं  कि, न्यायधीश नियुक्ति प्रकरणमा नरहरि जीका कड़ा आलोचकहरूमध्ये म पनि  एक हूँ।  तर नेपालको सबैभन्दा भ्रस्ट र काम नलाग्ने मानिस नरहरि आचार्य भनेर मैले आलोचना गरेको हैन।  तर्क र विवेकसंगत तरिकाले नरहरीजीको जजसले आलोचना गरे, उनिहरुको त्यस्तो आलोचनाको कारण उहाँ सबभन्दा काम नलाग्ने ठहर गरेर नभई अरुसँग भन्दा मानिसहरुको उहाँसँग बढ़ी अपेक्षा भएकोले हो भन्ने मलाई लाग्छ।
नरहरि आचार्य र दामोदरप्रसाद शर्माः बौलठ्ठीपन कि चरम भ्रष्टाचार? - See more at:
नरहरि आचार्य र दामोदरप्रसाद शर्माः बौलठ्ठीपन कि चरम भ्रष्टाचार? - See more at:
नरहरि आचार्य र दामोदरप्रसाद शर्माः बौलठ्ठीपन कि चरम भ्रष्टाचार? - See more at:

न्यायधीश नियुक्तिः आत्मघाती हमला हुने अवस्था नआओस्! - See more at:

न्यायधीश नियुक्तिः आत्मघाती हमला हुने अवस्था नआओस्! - See more at:
पूजा बोहरामाथि भएको हिंसा र अन्याय बारे धेरै चर्चा भइसकेको छ र त्यो प्रकरणले उदांगो परेको चुनौती भनेकै अँध्यारोमा गुमनाम अरु हजारौं पुजाहरुलाई कसरी न्याय दिलाउने भन्ने हो।  गालीगलौज र धम्की दिएरै सामाजिक संजालमा अस्तित्व जनाउने भिडलाई छोड़ने हो भने पुजामाथि ज्यादती हुनु र उनले न्याय नपाउनुमा नरहरि आचार्यको प्रत्यक्ष भूमिका वा गल्ती वा अपराध भनेर कसैले भनेको हैन।  न्यायाधीश नियुक्ति प्रकरणमा उहाँले खेलेको संदेहास्पद मात्र नभएर निंदनीय भूमिका त्यहाँ जोडिएर आएको चाहिँ  पक्कै  हो।

Wednesday, February 25, 2015

Why IOM will not be split

पहिले निर्णय अनि प्रक्रिया, दश  वर्षको काम दश  दिनमा?

तानाशाही व्यवस्थाहरुमा पनि बेलाबेलामा चुनाव हुन्छ । तर तिनमा चुनाव गर्ने निर्णयसँगै सत्ताधारी दल वा समुहले कति प्रतिशत मत ल्याउने भन्ने निर्णय पनि हुन्छ । तानाशाह र उसका आसेपासेहरुले बन्द कोठामा निर्णय गर्छन् कि चुनाव कहिले गर्ने र कति मत ल्याउनेः उनान्सय प्रतिशत नै ल्याउने कि पचहत्तर प्रतिशत जति ल्याउँदा पनि हुन्छ । अनि नियोजित रुपमा राज्यका सबै अंगहरुको दुरुपयोग गरेर चुनाव हुन्छ र त्यसको चाहेजस्तो नतिजा निस्कन्छ । मानिसले कसलाई कति भोट दिन्छन् भन्ने सरोकारै रहँदैन ।

पहिले निर्णय वा निश्कर्ष अनि प्रक्रिया । नेपालमा लोकतन्त्र आए पनि सुशासन खस्कँदै गएकाले यो विकृति धेरैतिर व्याप्त छ । निर्णय गलत नहोस् भनेर निर्माण गरिएका प्रक्रियाहरु खाली औपचारिकतामा सीमित भएका छन् । हुँदाहुँदा निर्णय बन्द कोठामा गरिहाल्नु अनि लोकलाजका लागि प्रक्रियाको नाटक गर्नु सामान्य भइसकेको छ ।

जस्तो कि, कुनै पदमा जागिर खुल्यो, (खास गरी सरकारी कार्यालयका लागि करार कर्मचारी खोज्दा) भाइभतिजालाई छिराउनु छ तैपनि हाकिमले विज्ञापन गरी टोपल्छ, दुनियाँका छोराछोरीलाई झुठो आशा देखाउँछ तर निर्णय त पहिल्यै भइसकेको हुन्छ । राज्यका प्रमुख निकायहरुमा नियुक्ति गर्नुपर्यो, दलीय नेताहरुको बन्द कोठाको बैठकमा भागवण्डाका लागि घम्साघम्सी हुन्छ, एउटा निर्णय निस्कन्छ, अनि बल्ल त्यसमा लालमोहर लगाउन औपचारिकता शुरु हुन्छ । न्यायधीश नियुक्त गर्नुपर्यो, उसरी नै दलहरुसित लेनदेन गरेर नामको टुंगो लागिसक्छ अनि बल्ल न्याय परिषद्को औपचारिक बैठक । हुँदाहुँदा अनियमिततालाई रोकेर मेरिटोक्रेसीलाई भरथेग गर्नुपर्ने अख्तियारजस्तो निकायको प्रमुखको छनोट नै आफैंमा भ्रष्ट नेताहरुको लाभ–हानिको हिसाबकिताब गरेर बन्द कोठामा गरियो । त्रिदलीय गिरोहको यस्तो कदमको विरोध गरेर शुरुमा सिंहझैं गर्जेका राष्ट्रप्रमुख समेत अन्ततः मुसामा झरेर बन्द कोठामा भइसकेको निर्णयलाई लालमोहर लगाउन बाध्य भए ।

Tuesday, February 24, 2015

Nepal: Looking beyond constitution promulgation

Despite the hitches and risk of new confrontation, Nepal's much-awaited constitution is now finally on its way but its promulgation will only lay bare 
new challenges. The toughest one will be to reinvigorate the ailing economy
by denting the cronyism and crimino-political nexus which has enriched the politicians and fueled the informal economy so far.

Sunday, February 22, 2015

The train has to run on time, but it has to go in the right direction at the desired time

(A remarkable speech by Raghuram Rajan, Governor of Reserve Bank of India)

No matter how thuggish or arbitrary the government in a tin-pot dictatorship, these are weak governments, not strong ones. Their military or police can terrorize the unarmed citizenry but cannot provide decent law and order or stand up to a determined armed opposition. Their administration cannot provide sensible economic policy, good schools or clean drinking water. Strong governments need to be peopled by those who can provide needed public goods – it requires expertise, motivation, and integrity. Realizing the importance of strong government, developing countries constantly request multilateral institutions for help in enhancing their governance capacity.

Strong governments may not, however, move in the right direction. Hitler provided Germany with extremely effective administration – the trains ran on time, as did the trains during our own Emergency in 1975-77. His was a strong government, but Hitler took Germany efficiently and determinedly on a path to ruin, overriding the rule of law and dispensing with elections. It is not sufficient that the trains run on time, they have to go in the right direction at the desired time. The physical rail network guiding the trains could be thought of as analogous to rule of law, while the process by which consensus is built around the train schedule could be thought of as democratic accountability. 

Friday, February 20, 2015

'माथा पञ्चर' समीक्षा

अदुरदर्शी दल र तिनका हनुमानहरुले सिर्जना गरेको नेपालको दुरावस्थाको जीवन्त चित्र हो नाटक

आफ्नो वरपरको सिर्जना र सौन्दर्य हेरेर हाँस्न अनि मानिसहरुको वास्तविक दुख देखेर रुन बिर्सिसकेको कठोर र यन्त्रवत् मानिसले आज मानसिक स्वास्थ्यका लागि रुन र हाँस्न पनि अरुको कलाको सहायता लिने गर्छ ।
यो हनुमान प्रवृत्तिको उपचार के हो? यसलाई रोक्ने जिम्मेवारी लिएका अदालत र अख्तियारजस्ता निकायहरु आफैं हनुमानले भरिएका छन् भने यो देशमा योग्य र सक्षमहरुको पालो आउने कहिले होला?
नाटक हेरिसकेपछि लाग्योः यो नाटक महिनौं चलोस् अनि नेपालको राजनीतिक नेतृत्व लगायत न्याय र प्रशासन क्षेत्रका दलीय नियुक्तिका हनुमानहरुलगायत सबैले यसलाई एकचोटि हेरुन् र तिनले आफ्ना हातले सिर्जना गरेको नेपालको आतेस लाग्दो चित्रबारे जानकारी लिउन् । आज जति पनि नेपालीहरु जहाजको सिटमा बसेर विदेसिन्छन् अनि काठको बाकसमा सुतेर फर्किन्छन्, तिनको हत्याका लागि हाम्रो राजनीतिक नेतृत्व र तिनका ध्वंशकारी हनुमानहरु मुख्य अभियुक्त हुन् । 

धर्म र राज्यः

धर्म-राज्य सम्बन्धबारे आशीष नन्दीको अचुक पाठ

कहिल्यै टुंगोमा नपुग्नेजस्तो लाग्ने नेपाली राजनीतिको गलफत्तीबारे केही शब्द कोर्दै थिएँ, अचानक स्क्रिनमा विजयकुमार दाइको धर्म र राजनीतिबारेको लेख टुप्लुक्क आयो । लामो लेख पढिसक्दा आफूले लेख्न थालेको विषयबारे विरक्ति उत्पन्न भइसकेको थियोः जसलाई कुरा सुनाउनु थियो, उनीहरु कानमा तेल हालेर बसेका छन् । यो अवस्थामा कुनै पनि लेखलाई सर्वथा निरर्थक हुनबाट बचाउने हो भने विजयकुमार दाइले झैं आम मानिसको मथिंगल एकचोटि खल्बलिने गरी र सबैलाई केही सोच्न बाध्य पार्ने गरी लेख्नुपर्छ भन्ने मलाई लाग्यो । स्वभावतः मेरो उक्त लेख अधुरै रह्यो ।

तर रात बाँकी नै थियो र रातभरमा अग्राख पलायो । धर्म, धार्मिकता र साम्प्रदायिकता अनि राजनीतिको यी तिनै चीजसँग सम्बन्ध लामो समयदेखि मेरा आफ्नै चासो र चिन्तनका विषय थिए । (सेक्युलरिजम्लाई धर्म निरपेक्षता भनेर गरिने भाषानुवाद मलाई पनि मन नपरेकाले यो लेखमा उक्त अंग्रेजी शब्द नै प्रयोग हुनेछ) । त्यसैले विजयकुमार दाइले सार्थक बहसका लागि गरेको आह्वानलाई स्वीकार गरेर म पनि मैदानमा ओर्लने  विचार गरें ।

Friday, February 13, 2015

प्रेम, विवाह र यौनः एक नेपाली प्लेब्वायको कथा

  प्रेम, विवाह यौनः 

 एउटा सुप्रसिद्ध कथामा आन्तोन चेखवले एउटा विशेष पात्रको सिर्जना गरेका छन् गुरभ नामको त्यो विवाहित पात्र नयाँ नयाँ महिलाहरुलाई सहजताका साथ आकर्षित गर्न उनीहरुसित शारीरिक सम्बन्ध कायम गर्न खप्पिस हुन्छ तर महिलाहरुबारे कुनै बहस चल्यो भने उसले उत्तिकै सहजताका साथ उनीहरुको भद्दा आलोचना गर्छ कुनै पनि महिलाबारे उसले सकारात्मक धारणा राख्दैन हरेक नयाँ अवैध सम्बन्धपछि आफैं नैतिक रुपमा थप पतित भएको देख्दैन तर सिंगो महिला जातिप्रति उसको विद्वेष अपहेलनाको भावचाहिं झनै बढ्दै जान्छ

तर पनि खै कुन अदृश्य जादुले हो, नयाँ सुन्दर युवती आइमाइहरु एकपछि अर्को गरी उसको शिकार हुन आइलाग्छन्

चेखब बितेको एक शताब्दीभन्दा बढी भइसक्यो, उनले छाडेर गएको रुस अब चिन्न नसक्ने गरी बदलिइसकेको तर समाजका खास प्रतिनिधिहरुको उनले जुन चरित्र चित्रण गरे, त्यसको सान्दर्भिकता कत्ति घटेको छैन खास गरी प्रेम सोजन्य मानवीय भावनाहरु अनि विवाहलगायतका सामाजिक संरचनाहरुलाई विभिन्न कथाहरुमार्फत् फरक फरक कोणबाट चेखवले गरेको चित्रण ऐतिहासिक भौगोलिक सीमानाहरुले नबाँधिने खालको


पाँच घण्टा बस चढेर राजधानी पुग्नु थियो सँगैको सिटमा एउटा गुरभ आइलाग्यो कुरा शुरु भएपछि उक्त वयस्क मानिसबारे मेरो मनमा आएको पहिलो शब्द थियोः प्लेब्वाय, नेपाली प्लेब्वाय तर कुरा सुन्दै जाँदा चेखबको पात्र गुरभबीच यति समानता आउन थाल्यो कि यात्राभर मैले आख्यान साहित्यका महारथी चेखबलाई याद गरेंः यस्तै मानिसको रामकहानी याद गर्दै उनलेलेडी विद डगशीर्षक कथा लेखेका होलान्

उमेर, अन्दाजी ३५ देखि ४० वर्ष कद, औसतभन्दा होचो छालाको रङ, गहुँगोरोभन्दा केही अँध्यारो गाउँमा हुर्केको मानिस झैं खँदिलो अररिएको जस्तो लाग्ने शरीर कपाल बीचबाट कोरेर दुईतिर लर्काएको अनुहारबाट मुस्कान लगभग कहिल्यै नहराउने स्वभावले अति बहिर्मुखी, एकाध घण्टा चुप लागेर बस्न नसक्ने जस्तो बोली हाउभाउमा गाउँले मानिसको जस्तो सहजता मध्य सुदुरपश्चिमको ठिमाहा नेपालीजस्तो लाग्ने लवज पेशाले गाडी चालक नेपाली गुरभको छोटो वर्णन यस्तो थियो

बातचित कसरी शुरु भयो, मलाई थाहा छैन तर यात्राको पट्यार कम गर्न अक्सर आफैं वार्तालाप शुरु गर्ने गर्छु एकाध मिनेटमा थाहा भइहाल्छ कि अर्को सिटको यात्रु सित कुरा गरिरहनु सहज हुन्छ कि हुँदैन भनेर बोल्यो भने पैसा पर्लाजस्तो गर्ने अन्तर्मुखीहरुसित यात्रा गर्नुभन्दा बहिर्मुखी मानिसहरुसित त्यसरी यात्रा गर्नु धेरै रोचक हुन्छ तर यो नेपाली गुरभचाहिं यति बहिर्मुखी थियो कि बेलाबेला अरु सिटका मानिसहरुले हाम्रो कुरा सुनेर लाज मानिरहेका होलान् कि भनेर चनाखो हुनुपथ्र्यो

'Fifty Shades of Grey: Not as Poorly Written as You Think', says Grammarly

Thursday, February 12, 2015

Delhi poll verdict: 
Is Modi-led India spinning in circles?

Jiwan Kshetry

Delhi poll results that handed down a heavy symbolic defeat to PM Modi's party have proved that 'Modi wave' in Indian politics was really a wave that can rise to dizzying heights so long as appropriate momentum is there but has an inevitable tendency to come down the moment the momentum is lost. The future of electoral politics in India is no longer as predictable as we thought till now. 
Read more

Friday, February 6, 2015

यसकारण हाम्रो शिक्षामा निकम्मापन मात्र नभएर अपराध पनि

हामीले बालबालिकालाई निकम्मा शिक्षा मात्र दिइरहेका छैनौं, हाम्रो शिक्षा प्रणालीमा अपराध समेत मिसिएको छ । नेपालको समग्र शिक्षा क्षेत्रको दुर्गतिको संक्षिप्त लेखाजोखा । 

बालबालिकाहरुलाई शिक्षा दिएर हामीले एउटा सिर्जनात्मकतासहितको बहुआयमिक पहाड सिर्जना गर्न चाहन्थ्यौं जुन अग्लो होस्, तर फराकिलो र उर्वर पनि होस् । त्यसमा मानवताका सबै आयमहरु फुल्न, फक्रिन र फल्न सकुन् । तर यथार्थमा निर्माणचाहिं के भइरहेको छ भने एउटा सुरिलो टावर, कुनै टेको वा आड भरोसा विनाको । त्यो टावर धातुको छ, त्यसैले हाम्रा बालबच्चाका नब्बे प्रतिशत कटेका डिग्रीजस्तै त्यो चम्किन्छ, टाढाबाट समेत मानिसहरुले त्यो टावरलाई देख्छन् । अलग अलग टावरहरुमध्ये कुनको उचाइ कति भनेर तुलना गर्न मिल्छ, जुन शिक्षण संस्थाहरुले बढीभन्दा बढी अग्ला टावरहरु निर्माण गर्न सघाउँछन्, तिनका लगानीकर्ता करोडपति वा अरबपति हुन्छन् । 

केही स्वभाविक अपवादहरुलाई छोड्ने हो भने औसत क्षमताका भनिने निजी स्कुलका अधिकांश विद्यार्थीहरुका लागि अहिले स्कुल जानु भनेको टिभी हेर्ने र कम्प्युटर वा मोबाइल गेम खेल्ने समय कटौती गरेर अभिभावकहरुको इच्छा पूरा गरिदिनु हो भने कक्षाको पढाइ भनेको होमवर्कका रुपमा दिइने सजायँ काट्न सजिलो बनाउने एउटा माध्यम । कक्षामा सुनेर र घरमा गृहकार्यका रुपमा जति “सिकाइ” हुन्छ, त्यसको एउटै र अन्तिम उद्देश्य भनेको वर्षभर बस्दा पट्यार लागिसकेको कक्षा पार गरेर माथिल्लो कक्षामा जानु हो ।

शिक्षण र सिकाइ सम्बन्धित तर भिन्न कुराहरु हुन् । शिक्षण भनेको स्कुल वा घरको सापेक्षतः औपचारिक वातावरणमा पद्धतिगत रुपमा गरिने सिकाइको प्रयास हो भने प्रक्रियाका रुपमा सिकाइका माध्यम र रुपहरु धेरै छन् । अर्को शब्दमा शिक्षण सिकाइका धेरै माध्यमहरुमध्ये एक माध्यम मात्रै हो ।

Tragedy called Nepal's judiciary

न्यायालयका सबै फैसलाहरु दीर्घकालीन महत्वका हुँदैनन् । तर एउटै दीर्घकालीन महत्वको फैसला गलत हुन गयो भने त्यसका लागि समाजले पचासौं वर्षसम्म ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्ने हुन्छ । हालसम्म पटकपटक चिकित्सा शिक्षा र स्वास्थ्य सेवासम्बन्धी उही प्रकृतिका मुद्दाहरु सर्वोच्च अदालत पुगेकोमा तिनमा एकै प्रकृतिका फैसलाहरु आएका छन् । त्यसमा पनि नेपाली न्यायालयको इतिहासमा अन्धकार युग भन्न मिल्ने दामोदरप्रसाद शर्माको कार्यकालमा एकै प्रकृतिका र उही झगडिया भएका मुद्दाहरु एकपछि अर्को एउटै न्यायधीशलाई पार्ने कामसमेत भएको थियो ।

Friday, January 30, 2015

हिमालपारि रहस्यबोध!

अधुरो अन्नपूर्ण पदयात्राले जीवनमा खुशी, शान्ति र सौन्दर्यबारे सिकाएको पाठ

मनाङ उपत्यकामा हामी त्यसदिन हिंडिरहँदा बाटोको कुनै बिन्दुबाट कतै फर्केर पनि एउटा फोटो खिच्यो भने त्यसको पोस्टकार्ड बनाएर भित्तामा सजाउन मिल्थ्यो । तर त्यही धरातलमा ओरालो झरिरहेका हामी दुई यात्रीको मन यति उदास थियो, त्यसको वर्णन गरेर साध्य छैन ।
जीवनमा पनि सबै भौतिक वस्तुहरुको उपादेयता यस्तै होः कहिले ती जीवनदायी हुन्छन् भने कहिले खाली घाँडो । सधैं जीवनदायी रहलान् भनेर मानिसले भौतिक वस्तुहरु र धन जम्मा गर्नमा जीवन बिताइदिन्छ तर जब उसले तनावै तनावबीच उमेर गुजारेर अबचाहिं सुख भोग्छु र तनावरहित जीवन बिताउँछु भनेर योजना बनाउँछ, तब बुढेस, रोग र एक्लोपनले उसलाई एकसाथ छोप्छन् र खुशी हुने साइत पर्खंदा पर्खंदै र हर्षमय दिनहरुको योजना बनाउँदा बनाउँदै सले मृत्यूवरण गर्न पुग्छ । 

विजय कुमारको खुशी पढेपछि

जीवन, खुशी अहंकार

जीवनमा अफ्ठ्यारा घुम्तीहरुमा हिंडिरहँदा मैले कुनै क्षणमा पलायनलाई एउटा विकल्पको रुपमा कल्पना गरेको थिएँ, त्यसलाई यथार्थमा बदल्ने आँट गरिनँ, त्यो बेग्लै कुरा हो त्यसबेला लाग्थ्योः मेरा समग्र दुखहरुको कारण मेरो वरपरको वातावरण हो, यसबाट साहसपूर्वक बाहिरिएँ भने नयाँ दुख आउलान् तर तत्क्षणका दुरुह दुखहरु गायब भएर जानेछन् कति गलत थिएँ !

Read more from Dashain Issue

Debating partition of India: culpability and consequences

Read the whole story here

Why I write...

I do not know why I often tend to view people rather grimly: they usually are not as benevolent, well-intentioned and capable or strong as they appear to be. This assumption is founded on my own self-assessment, though I don’t have a clue as to whether it is justifiable to generalize an observation made in one individual. This being the fact, my views of writers as ‘capable’ people are not that encouraging: I tend to see them as people who intend to create really great and world-changing writings but most of the times end up producing parochial pieces. Also, given the fact that the society where we grow and learn is full of dishonesty, treachery, deceit and above else, mundanity, it is rather unrealistic to expect an entirely reinvigorating work of writing from every other person who scribbles words in paper.

On life's challenges

Somebody has said: “I was born intelligent but education ruined me”. I was born a mere child, as everyone is, and grew up as an ordinary teenager eventually landing up in youth and then adulthood. The extent to which formal education helped me to learn about the world may be debatable but it definitely did not ruin me. There were, however, things that nearly ruined me. There came moments when I contemplated some difficult choices. And there came and passed periods when I underwent through an apparently everlasting spell of agony. There came bends in life from which it was very tempting to move straight ahead instead of following the zigzag course.

Read more